Duik de Noordzee Schoon mag weer volop netten snijden

De beperkingen, die de Arbeidsinspectie aan het vrijwilligersproject Duik de Noordzee Schoon (DDNZS) had opgelegd, zijn ingetrokken. Inspecteur-generaal J.A. van den Bos van Sociale Zaken en Werkgelegenheid heeft het bezwaar van DDNZS tegen de stillegging gegrond verklaard.

DDNZS moest van de Arbeidsinspectie sinds de zomer van 2011 stoppen met het verwijderen van verspeelde visnetten en –lijnen van de wrakken op de Noordzee. De Arbeidsinspectie had die werkzaamheden stilgelegd omdat ze volgens de inspecteurs niet werden verricht met inachtneming van de regels in de Arbeidsomstandighedenwet.

DDNZS – dat onderdeel uitmaakt van het grotere project ‘Bescherm een wrak’ van Vereniging Kust&Zee, Duik de Noordzee Schoon, Stichting De Noordzee en Sportvisserij Nederland – heeft bezwaar gemaakt tegen de stillegging. Tijdens de hoorzitting eind oktober voerde DDNZS aan dat er geen sprake is van een gezagsverhouding tussen Get Wet Maritiem, DDNZS en de vrijwilligers. Hierdoor is de Arbeidsomstandighedenwet niet van toepassing en heeft de Arbeidsinspectie dus niets te zeggen over DDNZS.

In afwachting van de uitspraak in de bezwaarprocedure heeft DDNZS in overleg met de Arbeidsinspectie de activiteiten tijdens de schoonmaakdagen op zee aangepast. De nadruk lag de afgelopen maanden op monitoring: het inventariseren van de soortenrijkdom op de Noordzeewrakken. De vrijwilligers hebben zich beperkt tot het bevrijden van dieren die verstrikt waren geraakt in verspeeld vistuig maar ze onthielden zich er van om de netten compleet van de wrakken te verwijderen. Die beperkingen zijn nu helemaal van de baan.

Inspecteur-generaal Van den Bos heeft bij zijn beslissing op het bezwaarschrift overigens niet gereageerd op de argumenten van DDNZS. Hij voert aan dat zijn inspecteurs een vergissing hebben gemaakt door Get Wet Maritiem aan te schrijven bij het bevel tot stillegging in plaats van vereniging Kust en Zee. Dit omdat DDNZS volgens de Inspecteur-generaal is ‘ondergebracht bij de vereniging Kust & Zee’. Voor het resultaat van de bezwaarprocedure maakt dat niet uit: de vrijwilligers van DDNZS mogen het komende duikseizoen weer doen wat ze het liefste doen: netten, vislijnen en andere vervuiling van de wrakken halen en op die manier zorg dragen voor een gezonde leefomgeving voor de dieren die er wonen.

Om aan deze dag mee te doen moet je bij ons bekend zijn als DDNZS vrijwilliger en bij voorkeur al meegedaan hebben met de nettraining in Oostvoorne. We organiseren deze dag in samenwerking met Get Wet Maritiem en we hebben de eigen bijdrage hierdoor kunnen beperken tot EUR 35,- voor een hele dag training. Voor alle informatie over deze geweldige trainingsdag zie de website van Get Wet Maritiem: http://www.getwet.nl/index.php/duikers/nt/

Heb je zin om hieraan mee te doen? Twijfel dan niet te lang en reageer vlug via E-mail de plaatsen zijn beperkt!

We zien jullie graag op deze dag.

Den Haag – Vanochtend nam Staatssecretaris Zijlstra van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap de petitie ‘Stop de Sloop’ in ontvangst uit handen van dhr. Leemans, directeur Stichting De Noordzee. De petitie roept op tot een betere bescherming van wrakken in de Noordzee en in het bijzonder het stoppen van het slopen van drie Engelse kruisers, die 22 mijl uit de kust van Scheveningen liggen. De petitie werd door 2500 mensen ondertekend en ondersteund door diverse organisaties van duikers, sport- en beroepsvissers en NGO’s.

De ondertekenaars roepen Staatssecretaris Zijlstra op de drie Engelse Kruisers beter te beschermen tegen slopers. De Kruisers zijn onderdeel van ons cultureel erfgoed, vinden zij, en dat erfgoed in de Noordzee moet bewaard worden voor de toekomst, zoals dat ook op land gebruikelijk is. Binnen het Ministerie van OCW is Staatssecretaris Zijlstra verantwoordelijk voor het beheer van het cultureel erfgoed in Nederland. Wrakken zijn bovendien hotspots van biodiversiteit en belangrijke kraamkamers voor verschillende diersoorten.

Zijlstra onderkent het belang van bescherming van wrakken in de Noordzee: “Vanuit het kabinet delen we dit perspectief. Bescherming dient vanuit de Nederlandse wetgeving te gebeuren. Niet alleen met de Kruisers, maar met al het cultureel erfgoed voor onze kust moeten we voorzichtig en behoudend omgaan.” Een goede handhaving van de wet is belangrijk volgens de staatssecretaris. Er is inmiddels door het ministerie aangifte gedaan tegen de wrakslopers.

De Staatssecretaris kan een belangrijke bijdrage aan bescherming leveren door namens Nederland het UNESCO verdrag voor de bescherming van onderwater-erfgoed te ratificeren. Onlangs adviseerde ook de Nationale UNESCO Commissie de Nederlandse overheid om dit verdrag te ondertekenen, dat als enige UNESCO verdrag nog niet door Nederland geratificeerd is.

Achtergrond

In september jl. zijn Nederlandse bergingsschepen bezig geweest met het plunderen van drie Britse oorlogsgraven: de wrakken van de kruisers HMS Cressy, HMS Hogue en HMS Aboukir, gezonken tijdens de Eerste Wereldoorlog, wat de dood van 1459 Britse opvarenden tot gevolg had. De vernieling van wrakken op zee, zoals de Engelse kruisers, moet direct een halt toegeroepen worden. Het was de bergers te doen om metalen met een hoge waarde zoals koper en brons. Met grote grijpers trekken ze de wrakken van de drie kruisers steeds verder uit elkaar. De bruikbare metalen worden meegenomen; wat niet geschikt is wordt als schroot weer overboord gezet. Over deze praktijk ontstond alom grote verontwaardiging onder duikers, sportvissers, beroepsvissers en NGO’s, wat leidde tot de handtekeningenactie Stop de sloop. Meer informatie: www.beschermeenwrak.nl/stopdesloop.

Ieder jaar ervaren tienduizenden duikers en sportvissers de cultuurhistorie en het rijke dierenleven op en rond de scheepswrakken. Wrakken zijn een belangrijke schuilplaats, kraamkamer en foerageerplek geworden voor talloze vissen en ander onderwaterleven. In een steeds intensiever beviste Noordzee komen deze toevluchtsoorden van veel diersoorten door de sloopwerkzaamheden nog verder onder druk te staan en dreigt de biodiversiteit verloren te gaan. De kruisers verdienen in het bijzonder bescherming, omdat het hier ook nog eens om een oorlogsgraf uit de Eerste Wereldoorlog gaat. Het is bijna honderd geleden dat de kruisers in 1914 ten onder gingen, wat de dood van 1459 Britse opvarenden tot gevolg had.

De petitie werd ondertekend door:

– Samenwerkingspartners: Stichting De Noordzee, Sportvisserij Nederland, vereniging Kust & Zee, Duik de Noordzee schoon

– Samen met: het Wereld Natuur Fonds, de Nederlandse Onderwatersport Bond, de Vereniging van beroepsmatige handlijnvissers Nederland, De Landelijke Werkgroep Archeologie Onderwater, Stichting ANEMOON, Algemene Vereniging Oud-Personeel van de Koninklijke Marine, het blad Duiken, Duikeninbeeld.tv en Prof. Dr. Han Lindeboom Mariene ecoloog, IMARES

– En 2443 Nederlanders

Het was inderdaad stroomloos, de lijn flubberde een beetje en hoefde je niet vast te houden tijdens de afdaling. Het wrak kwam in zicht; wederom een prachtig panorama vol met de zeeanjelieren ‘bloemkoolvelden’ en vele steenbolken erom heen zwermend. Het was wel even druk bij het anker van de boei. Logisch, duidelijk was dat dit wrak nog vol hing met verspeelde netten. Zowel staand want als sleepnetten. We mogen echter wegens problemen met de Arbo regelgeving geen grootschalige opruimactiviteiten meer uitvoeren. Overigens lag er gelijk naast de ankerboei een forse zeedonderpad. Even inschatten waar we heen gingen, links af maar. De steenbolken waren niet schuw, en hapten gretig in van alles zwevends en op de bodem. Dikke noordzeekrabben en felle fluwelen zwemkrabben waren zoals gebruikelijk overal te vinden. Hans raapte wat losse netflarden mee. Ik keek op het zand. Een schol gleed weg, overal stonden gruiskokerwormen, en ik vond meerdere van de kleine maar mooie glanzende tepelhorentjes. De steenbolken waren erg nieuwsgierig, helaas vonden ze mijn richtlampje niet fijn. Het wrak is enorm. Nog niet te zeggen valt wat voor schip het is, maar zo te zien ligt het op haar zijkant en is wel stevig in het zand verzonken. Zeeanjelieren sierden de rompdelen bij de duizenden. Op de verticale wrakdelen waren juist weer de zeemargrietjes te vinden in grote groepen bij elkaar. Tubularia veroverde voornamelijk de uitstekende randjes, zowel penneschacht als gorgelpijp. Ik bevrijdde een noordzeekrab uit een hangend stuk net, het dier zat gelukkig maar met één pootje vast. De vlakke rompdelen stonden vol met gele, vuistgrote ‘blobben’. Ter plekke kon ik niet uitmaken wat het was, naderhand kon ik aan de foto’s zien dat het kolonievormende zakpijpen waren, mogelijk een didemnum soort. Deze vorm had ik nog niet eerder gezien. Er waren overigens meer zakpijpkolonies op dit wrak, grijze korstzakpijp en de druipzakpijp bekend uit Zeeland. Samen met Hans bevrijdden we een wat kleinere steenbolk. De begroeiing bleek nog veelzijdiger. Ik vond kolonies mosdieren, zowel de sierlijke zeecypressen als struikjes hoorncelpoliepen in de typische kerstboomvorm. En weer vond ik ook die harde oranje kolonies puimsteenmosdieren. En als je toch zo dichtbij kijkt, zie je vanzelf de vele kleine porseleinkrabbetjes en slijkgarnaaltjes. Het wrak zakte verder een stuk zandbodem in, maar daar achter torende een hoog wrakdeel omhoog. Hier snuffelde ik even rond, en vond een prachtige gehoornde slijmvis op een mooie uitkijkpost. Mijn flitser weigerde even. Waarom nu! Gelukkig bleef de slijmvis op zijn/haar plekje zitten, zodat ik tijd had om de flitser te resetten. Vlak bij vond ik een groepje sierlijke slibanemoontjes, en merkwaardig genoeg begon zeerasp de tubulariastengeltjes te veroveren. Dat doen ze snel. Ik zakte weer af. Onder de overhangende zijde van dit hoge wrakdeel hing een grote, compacte school steenbolken. Ik heb even de kamera hier genegeerd en heb gewoon gekeken. Die synchrone zilveren vissenlijven voor een decor van met oranje anjelieren begroeide brokken gescheurd staal, boven een lichte zandbodem met decoratief ribbeltjespatroon … dat was genieten. Maar we moesten maar eens terug. Hans deed dat aan de rompzijde, ik langs de overhangende zijde. Het zicht liet dit makkelijk toe, en stroming stond er nog steeds niet. Er lag veel wraktroep op de bodem. Van tevoren was gevraagd te letten op details die zouden kunnen helpen dit ding te identificeren. Helaas heb ik niet zo veel kijk hierop. Wel hingen overal die netten en toch zag ik redelijk wat stukken visserslood. Opvallend was wel dat er gelukkig erg weinig dieren in vast zaten. De steenbolken bleven leuk om me heen krioelen. Echt groot waren ze overigens niet. En ik mistte een beetje de overige soorten witvis. De gidslijn volgend kwamen we weer terug bij de ankerboei. Ik bekeek nog wat gebruikelijke noordzeekrabben en fluwelen zwemkrabben, een dichte kluit vrij lange gruiskokerwormen, en de gretige steenbolken, zelfs nog een zeedonderpad, en toen moesten we maar weer eens omhoog. De bedoeling was om decompressie verplichting te vermijden. Omdat Hans zijn fles had aangevuld met gewone lucht, moesten we toch nog eventjes hangen, doch niet veel langer dan een gemiddelde veiligheidsstop. Het werd druk hier tussen de vijf en drie meter. Het was nog steeds stroomloos, dus je kon in het vrije water je plekje uitzoeken. Er hing wel enigszins algbloei in het water, allemaal bruine vlokjes. En terug aan de oppervlakte was het vrij eenvoudig aan boord komen. Geen golfslag, geen stroming.

Iedereen bleek een hele mooie duik te hebben gemaakt. Niet moeilijk onder deze omstandigheden. Buddy Hans bleek zelfs nog een poon te hebben gezien. En de Aquila begon weer aan haar lange tocht terug naar Scheveningen. Onderweg kregen we een lekker bord snert van Paula. De waarnemingsformulieren werden ingevuld, uit de twee kleine bakken vol netflarden en sportvis kunstaasjes werden twee noordzeekrabben los gesneden en terug gezet, en andere diertjes gevonden zoals hooiwagenkrabbetjes. We hebben later even aan dek gekeken naar de vogels. Heel opvallend, vandaag zwommen er zowel heen als terug overal groepjes alken rond. Dat soort dingen zijn ook wel leuk om te zien. Ook maakte Willem even een kleine omweg om te zien op de dieptemeter wat er lag tussen twee andere wrakboeien. Misschien een volgende keer eens gaan kijken? En terwijl de zon zachtrood aan de mistige horizon boven de gladde zee was verdwenen vaarden we weer de haven van Scheveningen binnen.

(Tekst + foto’s: Wijnand Vlierhuis)

Er waren al enkele ‘winter Noordzeeduiken’ gepland, maar dit was de eerste die door ging. Voor het seizoen was het ongewoon zacht en mild weer, maar daardoor konden we wel uitvaren. De avond ervoor verzamelden we aan boord, de Aquila vaarde namelijk al om vijf uur in de ochtend uit. Tegen half acht kwam de zon bloedrood op aan de horizon boven, verder lagen er in de andere verten grote tankers voor anker en er stonden boortorens. We hoefden nog maar een klein stukje. Boeilijn uitgooien, omkleden, dit keer ankerde de Aquila niet maar bleef rondvaren. Van ons drietal raakte een buddy even verward in de boeilijn, nadat hij was los gemaakt daalden we af. Vanwege het zwaar bewolkte weer werd het al gauw donker onder water, al was het wel helder. Het wrak van de H.M.S. Aboukir werd pas zichtbaar door de lampbundels van de eerdere duikers beneden ons. Even oriënteren hoe die boeilijn precies zat; de lijn was om een hoog punt heen geslagen, liep dan naar beneden door en pas daar lag het anker met de inmiddels staande hefballon er aan. Kort overleg welke richting we op gingen, de gidslijn volgen was toch het verstandigste. Om ons heen zwermden volop steenbolken, de romp van het wrak stond vol zeeanjelieren. De noordzeekrabben zaten nu opvallend terug getrokken, de fluwelen zwemkrabben liepen meer vrij rond. Als je beter keek begonnen overal al kleine bosjes penneschachten op te groeien, daar tussen krioelden slijkgarnaaltjes, spookkreeftjes en de porseleinkrabbetjes. Verderop kwamen we bij hoge gebroken wrakdelen. Op de bodem lagen stapels granaten, op de hoge delen stonden grote groepen spierwitte margrietjes. Zonde dat het zo donker was, dit zou een mooi uitzicht hebben gegeven. In dit stuk bleven we iets langer rond hangen. Ik vond een tongschar. Dan even door naar de zandbodem. Hier zag ik slechts enkele heremietkreeftjes en gruiskokerwormpjes, maar dit was meer omdat mijn duiklamp al begon te doven. Toch straks maar weer eens opladen. Even leek het er op alsof mijn flitser kortsluiting had, maar het was Cor die vlak naast mij druk aan het fotograferen was. Daarna doken mijn buddy’s door een doorgang heen naar de andere zijde van het wrak, ik ging er overheen. Boven op de romp vond ik twee kolonies puimsteenmosdieren, en de steenbolken waren leuk nieuwsgierig. Aan de andere zijde weer even afdalen, de route van de gidslijn weer oppikken en kalmpjes door duiken maar. Er zwom een meter grote pollak, maar die bleef nogal op afstand. Hogerop groeiden tevens kolonies grijze korstzakpijp. We kwamen weer in de buurt van de boeilijn. Nog even een laatste blik op de fluwelen zwemkrabben, zeeanjelieren en steenbolken stegen we maar op. Lucht had ik nog genoeg, maar ik moest wel al zes minuten uithangen. Doordat ik aan boord nog even mijn fles had opgetopt met gewone lucht was mijn nitroxmix minder rijk. Het stroomde lichtjes, maar toch hingen we kalmpjes de tijd uit. Aan de oppervlakte lieten we ons stuk voor stuk terug naar de Aquila terug drijven en de duik was weer voorbij.

Vandaag werden niet actief netten gesneden en die liggen er eigenlijk op de H.M.S. Aboukir ook niet meer. Wel zijn er nog enkele losse flarden mee genomen samen met wat verloren lood. Op het dek in de bak struinden we daartussen nog wat naar kleine diertjes. Naast de gebruikelijke porseleinkrabbetjes, zeesterretjes en brokkelsterretjes trof Wouter een kauri schelpje aan. Een kleine soort met glad huisje, een soort ‘koffieboontje’ in ieder geval, maar leuke vondst! Na de duik hebben alle wrakduikers dan ook driftig de nodige monitorings-formulieren ingevuld.

Conclusie: de H.M.S. Aboukir is dus inmiddels een mooi schoon wrak met iedere keer weer opvallend nieuw leven. De volgende keer gaan we weer een ander wrak bezoeken.

(Door: Wijnand Vlierhuis)