Met de Mattanja naar de Leliegracht op 27 juli 2011
Door: Jacob Leloux.
Heel kort gezegd noem ik de dag van eergisteren geslaagd. Zonnetje, weinig wind, een prettig en rustig gezelschap en redelijk zicht onder water en weinig stroming en een prachtig onderwaterlandschap.
Marjon en ik zijn nog onervaren noordzeeduikers. Het was gisteren de tweede keer dat we een duiktrip op de Noordzee maakten. Eigenlijk komt het gewoon door het enthousiasme van Klaudie en Ben. Hun lezing afgelopen januari tijdens het Die Hard weekend trok ons over
de streep om ook dat aspect van duiken in Nederland te gaan proberen. We kochten meteen hun boek en deden bij Ben en Robertino hun wrakduikspecialty en een Noordzee calamiteiten training met veel plezier en we schreven ons voor enkele noordzeedagen in. We waren gewaarschuwd dat lang niet alle tochten door zouden gaan. Het weer en daarmee de golfhoogten zijn de bepalende factoren. En inderdaad, twee tochten op een rij gingen niet door, dus gaven we ons vorige week op voor gisteren als alternatief voor een van de afgelaste tochten.
Dinsdag avond arriveerden we op de Trawlerkade in IJmuiden om tien uur ’s avonds. Daar lag de Mattanja met Klaas Boereboom als schipper. De van oorsprong urkse kotter was in 1960 gebouwd voor de kabeljauw visserij en wordt nu door een vereniging van vrijwilligers
liefdevol omgebouwd en in stand gehouden als duikersschip. Het was opkomend water, we laadden de spullen op het schip en bouwden onze setjes op en doken onze pas geschilderde hutten in om te slapen. Wekker op half zeven. Woensdag vlak voor zeven uur komen de laatsten aan boord. Het is een grote groep duikers: een paar instructeurs met cursisten, die hun wrakduikspecialty volgen, een stel routiniers, Ben en Klaudie natuurlijk. NOB corifee HES van Schoonhoven (“ik ben bijna zeventig, maar iedereen schat mij niet ouder dan negen en zestig”) ging ook mee als een soort presentje van Ben aan hem voor het maken van enkele illustraties voor het “Wrakken: schatkamers van de Noordzee” boek.
Het zal een uur of half acht geweest zijn dat we afvoeren. Naar het westen, naar het wrak van het in 1973 gezonken cargoschip de Leliegracht. Op het achterdek werd een briefing gegeven. Ik moest even over de reling hangen ondanks dat ik wat roze pilletjes genomen
had. Er werd netjes aan het wrak geankerd. Beneden gekomen zaten we meteen op een berg van abstracte roestige sculpturen overgroeid door allerlei kleuren van zee-anjelieren omgeven door kleine schooltjes met steenbolken en kabeljauw. Wij gingen eventjes over de wand van het schip naar de zandbodem om daar naar het leven te kijken en daarna nog wat op de centimeter over de oude scheepswand te kijken wat daar allemaal te zien was. Zo zagen we een klein paarsig beestje, waarvan ik nu vermoed dat het een kleine soort Galathea was. Anderen gingen oefenen met reelen of hier en daar nog een krab bevrijden uit netten.
Na een lunch met heerlijke tosties zaten we lekker in het het zonnetje tot we rond een uur of vijf weer naar beneden gingen. Wij zwommen ongeveer het zelfde rondje en zagen weer andere beestjes. We zagen een dood helmkrabbetje met relatief korte scharen. Volgende keer moet ik toch even een apart doosje mee nemen voor dit soort vondsten, thuis gekomen was het al zijn poten al kwijt. Aan boord waren
sommigen al weer bezig noordzeekrabben uit netten te halen. Over de netten liepen kleine porcelijnkrabbetjes.
Een bord macaroni en een rustige reis terug naar de haven waar we aankwamen met laagtij. En dat zorgde voor wat tilwerk om alle spullen van iedereen op de twee meter hogere wal te krijgen. Echt, het was een geslaagde dag. Wat mij betreft voor herhaling vatbaar.
Na 30 jaar weer eens gedoken op de Noordzee. Cursus wrakduiken gevolgd bij Nico Koomen in het najaar van 2010. De theorie was zeer leerzaam. Vooral de veiligheidsmaatsregelen zijn zeer uitvoerig (wat een verschil met vroeger!).
Het was een fantastische duik op de Lelygracht. Na de duik samen met de duikers van “Duik Noorzee Schoon” wat kreeften en krabben bevrijd. Ook nog tientallen vishaken uit het wrak gehaald. Een triest gezicht om een kabeljauw dood in een vishet te zien hangen. Het wrak was bijzonder goed begroeid. Het weer was fantastisch de bemanning heel gezellig. Mijn één-armige buddy heeft met behulp van de bemanning ook een uitstekende duik gemaakt. Jos Brouwer.
Na in het verleden al geregeld op de Noordzee te hebben gedoken had ik besloten om toch maar eens de wrakduikspecialty te doen. Truus en Rob van der Ploeg hebben ons, Fred, Marjan en ik prima voorbereid op deze trip, eerst de theorie in ons clubhuis in Delft, daarna de praktijk oefenen aan het Oostvoorne meer, jawel op 27 juli het echte werk want het weer was goed.
Om kwart over zes in de ochtend in de haven van IJmuiden op de Trawlerkade, spullen uit de auto gehaald en ingeklaard aan boord. Helaas een kwartiertje te laat vertrokken uit IJmuiden maar we waren opweg naar de Leliegracht. Nadat iedereen een beetje gewend was geraakt aan de bewegingen van de Mattanja werd de algemene briefing verzorgd op het achterdek door Ben en Klaudie. Het deel wat voor ons clubje van toepassing was werd gedaan door onze begeleiders Rob en Truus werd de taakverdeling besproken in ons groepje, wie doet het anker, wie doen de gidslijnen enz.
Hmm aan mij was dus de eer toebedeeld om met Rob het wrakanker naar het wrak te brengen en er voor te zorgen dat ons duikschip met een lijn aan het wrak verbonden zou worden. Na ruim 3 uur varen was het eindelijk zover, wrakanker overboord en niet veel later Rob en ik er met gezonde spanning er achteraan gesprongen. Snel afgedaald naar het anker en! De Leliegracht was nog niet te zien, reel vastgezet op het anker stukje zwemmen en het wrak gevonden, snel een reel vastgezet op het wrak, terug langs de lijn en het anker over de bodem naar het wrak verplaatst. De ketting aan de lijn verbonden en na wat knoeiwerk met een geleende decobalon van een van de bemanningsleden had Rob met al zijn ervaring en wijsheid snel besloten om zijn eigen decobalon maar te schieten want die werkte wel. Het bovenkomen van de decobalon was het teken voor de schipper van de Mattanja dat de lijn met het wrak verbonden was en dus de rest van de duikers veilig overboord konden gaan. Pffff dit was hele andere koek dan gewoon langs het lijntje naar beneden en de wrakken bewonderen zoals ik in het verleden altijd had gedaan, het luchtverbruik tijdens deze duik? daar hebben we het maar niet over maar missie geslaagd. Na enige tijd rond gezwommen te hebben en te hebben rondgekeken vielen mij twee dingen in het bijzonder op. Het lijkt wel of er met de jaren significant minder Kabeljauw te vinden is rond de wrakken in de Noordzee, verder was ik verbaasd over de enorme hoeveelheid lood die afkomstig is van de sportvisserij te vinden is op een wrak, maargoed na de opstijging en een veiligheids stop stonden we weer aan boord.
Helaas kwam nu het wachten tot op de volgende kentering maar in de tussentijd was aan boord genoeg te zien en te bespreken. De mensen van Duik de Noordzee schoon hadden hun handen vol aan het bevrrijden van levende krabben die verstrikt waren in verloren vistuig. Het is werkelijk bizar om te zien hoe vast die krabben wel niet zitten en waarschijnlijk waren er exemplaren bij die er misschien al maanden in zaten. Dit initiatief laat wel zien dat er wat mankeert aan de manier hoe de visserij met onze zeeën om gaat. Vistuig onderwater vangen voortdurend beesten die te allen tijde ten dode opgeschreven zijn.
Na de evaluatie van de eerste duik werd besloten om van de tweede duik een duik te maken om ervaring op te doen met een reel en er ook nog een milieu technische duik van te maken met bijvangst
. Het milieu technisch aspect was het zoeken van vistuig afkomstig van de sportvisserij. Binnen de kortste keren had Rob al zo veel vislood verzameld dat het bijna niet fatsoenlijk boven te krijgen was, de hoeveelheid verspeelde haken met kunstaas die op het wrak achter gebleven waren daar hebben we het maar niet over -:). Het verzamelde vislood en de bijvangst werden verankerd aan de ankerlijn in een zakje en vervolgens hebben we nog even een rondje gezwommen langs de achterzijde van de Leliegracht naar de schroef. Helaas al weer tijd voor de opstijging en veiligheids stop. Nadat iedereen aan boord was, en de verbinding met het wrak weer was losgemaakt werd het wrakanker, lood en de bijvangst aan boord gehaald.
Aan boord werden tijdens de terugtocht naar de haven weer krabben bevrijd uit de netten, en onze bijvangst met liefde panklaar gemaakt, en enige tijd later konden tijdens de terugtocht genieten van verse vis een macaronischotel en een bak vla van Klaas.
Dag was meer dan geslaagd door het perfecte weer, de inzet van Truus, Rob Ben en de schipper Klaas en zijn bemanning, Ilja en Harold.
Kortom een superdag waar ik enorm veel van geleerd heb, Rob bedankt.
Frank van Kleef