Twee nieuwe soorten op één wrak — en een wetenschappelijke puzzel
Op 19 september 2024 doken vrijwilligers van Stichting Duik de Noordzee Schoon op het wrak van de S.S. Biarritz, zo’n 67 kilometer uit de kust van IJmuiden. Wat ze vonden was meer dan een bijzondere duik: twee soorten die nog nooit eerder officieel in de Nederlandse Noordzee waren waargenomen — en een wetenschappelijke discussie die daarna nog maanden zou voortduren.
De Zeetamarinde: een hydropoliep
Zeetamarinde (Amphisbetia operculata) op het wrak van de S.S. Biarritz, gefotografeerd tijdens de DDNZS-expeditie van september 2024. (foto: Renate Olie)
Op het wrak groeide een opmerkelijke hydropoliep: Amphisbetia operculata, ook wel bekend als Fijne Zeecypres of Zeetamarinde. Hydropoliepen zijn kleine kolonievormende diertjes die familie zijn van de zeeanemonen en kwallen. Ze groeien op harde ondergronden zoals rotsen en scheepswrakken en vormen een belangrijk onderdeel van het onderwaterecosysteem.
De Zeetamarinde was in Nederland tot nu toe alleen bekend van aangespoeld materiaal op het strand — nooit eerder levend gezien op de zeebodem. Deze vondst is daarmee de eerste bevestiging dat de soort ook daadwerkelijk in onze Noordzee leeft. De naam verwijst naar de tropische tamarindeboom, waaraan het vertakte silhouet van de poliep doet herinneren.
De Zeetamarinde-kroonslak: klein, kleurrijk, veeleisend
In de Zeetamarinde dook ook een piepklein zeenaaktslakje op uit de familie van de kroonslakken. Zeenaaktslakken zijn misschien wel de meest fotogenieke bewoners van onze zee: kleurrijk, extravagant van vorm, en met een verborgen leven tussen bijvoorbeeld sponzen of poliepen. Deze soort, later o.a. met DNA-onderzoek geïdentificeerd als Doto eireana, zou slechts één soort hydropoliepen eten: de Zeetamarinde.
Zeetamarinde-kroonslak (Doto eireana – foto: Naturalis ARISE-project)
Om de identiteit van het slakje zeker te stellen, werd het onderzocht binnen het ARISE-project van Naturalis Biodiversity Center. Het DNA-onderzoek bevestigde: het gaat om Doto eireana. Maar het leverde ook een verrassende complicatie op. Het monster vertoonde óók genetische overeenkomst met de Zeeborstel-kroonslak (Doto hydrallmaniae), een verwante soort die al langer in Nederland bekend is.
Als beide bij nader onderzoek inderdaad hetzelfde blijken te zijn, schuift de eerste Nederlandse waarneming van de samengevoegde soort terug naar 2006 — bij Wissenkerke in de Oosterschelde. Dat zou ook betekenen dat de soort dus niet alleen maar Zeetamarinde eet, maar ook Gekromde Zeeborstel en misschien wel meer, dat moet nog uitgezocht worden.
Precies dit soort discussies — over namen, voedsel en grenzen tussen soorten, en wat DNA ons wél en niet vertelt — maken de moderne biologie zo fascinerend. Morfologie, ecologie en genetica hebben elkaar nog steeds hard nodig.
Een wrak buiten bereik
De S.S. Biarritz is inmiddels niet meer toegankelijk voor duikers. Ter plekke wordt gebouwd aan windpark Hollandse Kust West. De vondst op dit wrak herinnert eraan hoe waardevol scheepswrakken zijn als leefgebied voor bijzondere soorten — en hoe tijdelijk die kansen soms zijn. We zullen iedere kans moeten blijven pakken om deze bijzondere gebieden te leren kennen.
Wil je de volledige wetenschappelijke onderbouwing lezen, inclusief de DNA-analyse, de discussie over soortnamen en de ecologische context? Download dan het artikel uit tijdschrift Het Zeepaard:
📄 Hydropoliep Amphisbetia en zeenaaktslak Doto eireana — Nieuwe soorten en namen voor Nederland, met voer voor discussie Auteurs: Renate Olie, Marco Faasse & Peter van Bragt
