Twee nieuwe soorten op één wrak — en een wetenschappelijke puzzel
Op 19 september 2024 doken vrijwilligers van Stichting Duik de Noordzee Schoon op het wrak van de S.S. Biarritz, zo’n 67 kilometer uit de kust van IJmuiden. Wat ze vonden was meer dan een bijzondere duik: twee soorten die nog nooit eerder officieel in de Nederlandse Noordzee waren waargenomen — en een wetenschappelijke discussie die daarna nog maanden zou voortduren.
De Zeetamarinde: een poliep met een nieuwe naam
Zeetamarinde (Amphisbetia operculata) op het wrak van de S.S. Biarritz, gefotografeerd tijdens de DDNZS-expeditie van september 2024. (foto’s: Renate Olie en Marco Faasse)
Op het wrak groeide een opmerkelijke hydropoliep: Amphisbetia operculata, voortaan te kennen als de Zeetamarinde. Hydropoliepen zijn kleine kolonievormende diertjes die oppervlakkig op koraal lijken, maar er geen zijn. Ze groeien op harde ondergronden zoals rotsen en scheepswrakken en vormen een belangrijk onderdeel van het onderwaterecosysteem.
De Zeetamarinde was in Nederland tot nu toe alleen bekend van aangespoeld materiaal op het strand — nooit eerder levend gezien op de zeebodem. Deze vondst is daarmee de eerste bevestiging dat de soort ook daadwerkelijk in onze Noordzee leeft. De naam verwijst naar de tropische tamarindeboom, waarvan het vertakte silhouet de poliep doet herinneren.
De Zeetamarinde-kroonslak: klein, kleurrijk, veeleisend
Op hetzelfde wrak dook ook een piepklein zeenaaktslakje op uit de familie van de kroonslakken. Zeenaaktslakken zijn misschien wel de meest fotogenieke bewoners van onze zee: kleurrijk, extravagant van vorm, en met een verborgen leven tussen poliepen en sponzen. Dit exemplaar, later via DNA-onderzoek geïdentificeerd als Doto eireana, heeft een bijzonder exclusief dieet: het voedt zich uitsluitend met de Zeetamarinde. Prooisoort en slak samen op hetzelfde wrak — dat is geen toeval.
Zeetamarinde-kroonslak (Doto eireana – foto: Naturalis ARISE-project)
Om de identiteit van het slakje zeker te stellen, werd het onderzocht binnen het ARISE-project van Naturalis Biodiversity Center. Het DNA-onderzoek bevestigde: het gaat om Doto eireana. Maar het leverde ook een verrassende complicatie op. Het monster vertoonde óók genetische overeenkomst met de Zeeborstel-kroonslak (Doto hydrallmaniae), een verwante soort die al langer in Nederland bekend is. Als beide bij nader onderzoek inderdaad hetzelfde blijken te zijn, schuift de eerste Nederlandse waarneming van de samengevoegde soort terug naar 2006 — bij Wissenkerke in de Oosterschelde.
Precies dit soort discussies — over namen, grenzen tussen soorten, en wat DNA ons wél en niet vertelt — maken de moderne biologie zo fascinerend. Morfologie, ecologie en genetica hebben elkaar nog steeds hard nodig.
Een wrak dat verdwijnt
De S.S. Biarritz is inmiddels niet meer toegankelijk voor duikers. Ter plekke wordt gebouwd aan windpark Hollandse Kust West. De vondst op dit wrak herinnert eraan hoe waardevol scheepswrakken zijn als leefgebied voor bijzondere soorten — en hoe tijdelijk die kansen soms zijn.
Wil je de volledige wetenschappelijke onderbouwing lezen, inclusief de DNA-analyse, de discussie over soortnamen en de ecologische context? Download dan het artikel uit tijdschrift Het Zeepaard:
📄 Hydropoliep Amphisbetia en zeenaaktslak Doto eireana — Nieuwe soorten en namen voor Nederland, met voer voor discussie Auteurs: Renate Olie, Peter van Bragt & Marco Faasse
