Op zo’n 34 meter diepte, op een naamloos wrak, westelijk van windpark Borssele, viel een gele bol op tussen het roest, de waaierkokers en de zeeanemonen. De bol was niet groter dan zo’n 6 centimeter. Voor één van de duikers van Stichting Duik de Noordzee Schoon was het reden om eens goed te kijken – en terecht. Het bleek een soort die nog niet eerder in Nederland was vastgesteld: de citroenspons.
Het scheepswrak in kwestie, met het nummer NL1802, is intussen een goede bekende onder duikers. Eerdere bezoeken leverden al meerdere soorten op die nieuw waren voor ons land. Dit roestige stuk Noordzee blijkt keer op keer een schatkamer.
Maar een gele bol als citroenspons (Tethya citrina) bestempelen is makkelijker gezegd dan gedaan. De soort heeft namelijk een paar nauwe verwanten in Noordwest-Europa die er bedrieglijk veel op lijken. Om zeker te zijn, ging het exemplaar mee naar het lab van Naturalis Biodiversity Center.
Skeletnaaldjes onder de elektronen microscoop (foto: Nicole de Voogd)
Daar gebeurde het echte detectivewerk. Onder de elektronenmicroscoop kwamen de minuscule, stervormige skeletnaaldjes van de spons in beeld – het soort microscopische details waarop verwante soorten net van elkaar verschillen. En om elke twijfel weg te nemen, las het Naturalis ook het DNA uit. De uitkomst was glashelder: een 100% match met citroensponzen die eerder werden verzameld in Frankrijk, Ierland, Wales en Italië.
Dat maakt de vondst extra interessant. De citroenspons is vooral bekend uit warmere wateren, van de Middellandse Zee tot het Kanaal. In databases werd hij bovendien vaak verward met zijn oranje neefje, de sinaasappelspons. Of de soort nu langzaam noordwaarts oprukt richting onze Noordzee, of hier al langer onopgemerkt zat, is met deze ene vondst nog niet te zeggen. Daarvoor wordt er simpelweg nog te weinig op deze diepte gekeken.
Eén ding staat vast: de citroenspons mag officieel worden bijgeschreven op de lijst van de Nederlandse Noordzeebewoners.
Lees het hele verhaal
Hoe het onderzoek precies verliep, van het bleken van het sponsweefsel tot de DNA-analyse, lees je in het volledige artikel in Het Zeepaard: De citroenspons Tethya citrina Sarà & Melone, 1965, een nieuwe sponzensoort in Nederland. Het is tevens te vinden op onze verzamelpagina met wetenschappelijke artikelen.
Auteurs: Renate A. Olie, Floris P. Bennema, Nicole J. de Voogd en Rob W.M. van Soest.
